Είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ το Άγιον Όρος λίγες ημέρες προτού ξεσπάσει το ζήτημα με τη Μονή Βατοπεδίου και την εμπλοκή πολιτικών προσώπων. Ήταν η δεύτερη φορά. Η πρώτη υπήρξε πριν από 21 χρόνια όταν βρισκόμουν στην ηλικία των 17 ετών. Οι αλλαγές ήταν πολλές. Πράγματι όλη η Αθωνική Πολιτεία είναι ένα απέραντο εργοτάξιο και ο εκσυγχρονισμός ορισμένων μοναστηριών εμφανής. Αυτό όμως που δεν άλλαξε είναι οι άνθρωποι. Οι μοναχοί και το έργο τους. Έργο που είναι δύσκολο να αντιληφθούμε όσοι ζούμε σε μια κοινωνία, έντονα ανταγωνιστική, όπου οι αξίες μας είναι εντελώς διαφορετικές από τις δικές τους.
Γράφω αυτό το post, όχι γιατί θέλω να υποστηρίξω το Άγιον Όρος, αλλά γιατί πρέπει να γραφούν αλήθειες που δεν λέγονται στο πλαίσιο μιας αφοριστικής επιχειρηματολογίας που επικρατεί στο σύνολο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Επέλεξα δύο άρθρα που βλέπουν την άλλη πλευρά των όσων γράφονται και λέγονται σήμερα. Το πρώτο είναι από έναν αγιορείτη μοναχό που δημοσιεύεται στην Καθημερινή της Κυριακής. Το δέυτερο είναι από τον Στέλιο Κούκο και την Μακεδονία της Κυριακής.
Ισχνή φωνή από το Άγιον Όρος
Του μοναχού Μωυσή Αγιορεiτη
Τον τελευταίο καιρό λέγονται από πολλούς πολλά και διάφορα. Ο λόγος δεν ελέγχεται πλέον. Οι πάντες μπορούν να έχουν γνώμη, να κρίνουν και να κατακρίνουν εύκολα. Κανένας φραγμός, καμία συστολή, κανένα εμπόδιο. Επί έναν μήνα διασύρεται το Αγιον Ορος σε όλα τα Μέσα Ενημερώσεως.
Ως η πηγή του κακού στην πατρίδα μας να είναι το Αγιον Ορος. Μάλιστα, βρέθηκαν ρασοφόροι, εντός και εκτός του Αγίου Ορους, να στρέψουν τα βέλη τους κατά συγκεκριμένης μονής, δίχως αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία.
Ας αναζητηθεί ποιος και γιατί ξεκίνησε το θέμα αυτό. Να ερευνηθεί τούτο καλά. Αν ένα δόντι πονά γίνεται εξαγωγή όλης της οδοντοστοιχίας; Αυτό που σκανδαλίζει είναι τα μεγάλα ποσά που ακούγονται και μάλιστα σε περιόδους ανέχειας. Το Αγιον Ορος αξίζει μίας άλλης αντιμετωπίσεως. Δεν θα μιλήσω για τη γνωστή ιστορία του και την πλούσια προσφορά του. Παρά τα όσα λέγονται και γίνονται, ο κόσμος διψά για την ορθόδοξη πνευματικότητα. Η αθωνική πολιτεία είναι η αρχαιότερη δημοκρατία του κόσμου. Επί χίλια και πλέον έτη συμβίωσαν χιλιάδες άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων, που τους ένωνε η κοινή ορθόδοξη πίστη. Το Αγιον Ορος έχει ζωηφόρα παράδοση, εκπέμπει μήνυμα ελευθερίας, ησυχίας και καταλλαγής στον σύγχρονο άστατο κόσμο, τον απογοητευμένο από διάφορες ιδεολογίες, που στερούνται ουσιαστικού νοήματος και αδυνατούν να απαντήσουν στα βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα των ανθρώπων.
Στον χώρο αυτό δεν μπορούμε φυσικά να αναπτύξουμε τι είναι το Αγιον Ορος, ποια η αξία του και η σημασία του. Δυστυχώς σήμερα απουσιάζει ο βιωματικός, θεολογικός λόγος και από εκπροσώπους της Εκκλησίας. Από τη φλυαρία πήγαμε στην άκρα σιωπή. Κάποιοι λόγοι που διαφεύγουν έχουν αρκετή δόση λαϊκισμού και εκκοσμικεύσεως, αλλά είναι και άστοχοι νομικά, όταν λέγουν ότι επίσημα κρατικά έγγραφα δεν έχουν σήμερα καμιά ισχύ. Προ ετών μονές δικαιώθηκαν προσκομίζοντας παρόμοια στα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Με πρόχειρες απόψεις θα δημιουργήσουμε ίσως πρόβλημα και στο σεπτό Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Είναι εύκολο να προτείνεται εν θερμώ ο πλήρης και άμεσος χωρισμός Εκκλησίας - Κράτους, αλλά δύσκολα πραγματοποιείται και ποια θα είναι τα αποτελέσματα. Την Εκκλησία τη θέλουμε μόνο για φιλανθρωπική δράση, αλλά ούτε γι’ αυτή την αφήνουμε. Ο μοναχισμός αναπνέει μόνο εντός της Εκκλησίας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ο μοναχισμός της και η Θεολογία της, δεν αποβλέπει ποτέ σε άγρα οπαδών, δεν δημιουργεί και δεν θέλει οπαδούς. Αποτελεί σίγουρα σοβαρή παρέκκλιση κάτι τέτοιο. Δεν ενδιαφέρεται για φιλοθεάμον, αγοραστικό, χειροκροτούν, ανελεύθερο, άφωνο, παρασυρόμενο κοινό. Εργάζεται μυστικά και ταπεινά για την ανακαίνιση και μεταμόρφωση του ανθρώπου. Κάτι τέτοιο ασφαλώς δεν επιτυγχάνεται με κορώνες, ηχηρά συνθήματα, ευφυολογήματα και χαριτολογήματα, αλλά με καλή αγωνία επιμελούς αγώνος, ενδοσκαφή αυτοπαρατήρηση και αυστηρή αυτοκριτική. Γι’ αυτό και η γνήσια πνευματική ζωή δεν γίνεται ανεκτή στα Μέσα Ενημερώσεως. Ετσι φιλοξενούνται συνήθως σαματατζήδες, χωρατατζήδες, φωνακλάδες, προχειρολόγοι και ασεβούντες υβριστές.
Οταν ο Χριστός σταυρώθηκε έπαιξαν οι σταυρωτές του στα ζάρια τον πολύτιμο χιτώνα του, για το ποιος θα τον κερδίσει, για να τον πουλήσει και να πάρει χρήματα. Ο Χριστός δεν μας θέλει επαίτες. Ο Χριστός επίσης είπε ότι δύσκολα οι πλούσιοι θα εισέλθουν στην ουράνια βασιλεία. Σίγουρα ο πλούτος πάντοτε είναι μεγάλος πειρασμός. Ο Χριστός είπε στον Ιούδα, που ήθελε να πουλήσει το μύρο, για να δώσει τα εκ της πωλήσεως χρήματα στους φτωχούς: Τους φτωχούς θα τους έχετε πάντοτε μαζί σας... Κατά κάποιο τρόπο ευλόγησε τη φτώχεια. Ολοι οι φτωχοί δεν θα πάνε στον παράδεισο, αν έχουν στην καρδιά τους σφοδρή την επιθυμία του πλούτου. Ολοι οι πλούσιοι δεν θα πάνε στην κόλαση, αν κέρδισαν τον πλούτο έντιμα κι έκαναν καλή χρήση των υλικών αγαθών. Ο πατέρας του Α. Παπαδιαμάντη, ο παπα-Αδαμάντιος, του έγραφε από τη Σκιάθο στην Αθήνα: «Πρόσεξε να διαφυλάξης καλώς την έντιμον πενίαν ημών»!
Ο μοναχός κατά την κουρά του υπόσχεται ισόβια ακτημοσύνη. Είναι γεγονός πως στην ιστορία του μοναχισμού πολλές μονές ήταν πλούσιες και οι μοναχοί τους φτωχοί. Αυτό είναι μία μεγάλη αλήθεια και όποιος θέλει το πιστεύει. Οι μονές έχουν τεράστια έξοδα ανακαινίσεως, συντηρήσεως, φιλοξενίας, φιλανθρωπίας και λοιπά. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται υπερβολές, εκτροπές, συναλλαγές άθεσμες. Ολα τα λάθη διορθώνονται. Πριν αποδειχθεί κάτι, κανείς δεν πρέπει να καταδικάζεται. Το Αγιον Ορος πορεύεται τον ωραίο και ανηφορικό δρόμο του, ωριμάζοντας στην κρίση. Η Εκκλησία πέρασε πολλές μπόρες. Κρίνονται και οι κρίνοντες. Ο Γέροντας Παΐσιος έλεγε: Οι μέλισσες πηγαίνουν πάντα στ’ άνθη και οι μύγες στις ακαθαρσίες...
Άγιον Όρος: Άξιον εστί. Γράφει ο Στέλιος Κούκος
Κινδυνεύει το Άγιον Όρος και χρειάζεται στήριξη; Μου λένε φίλοι, "γράψε κάτι, δεν είναι μόνον αυτά τα πράγματα ο Άθωνας".
Ποιος λοιπόν μπορεί να κρημνίσει το Όρος, να το μετακινήσει λίγο πιο κάτω; Ή ποιος μπορεί να το σηκώσει στην πλάτη του; Αυτός ας το κάνει. Προσωπικά ούτε μπορώ αλλά ούτε και θέλω. Κάθε ανάλογη προσπάθεια θα είναι και μια καταδίκη, μια ατίμωση... Ας το στηρίξουν οι δυνατοί και οι γενναίοι. Από την πλευρά μου μπορώ να δηλώσω μόνο την προσωπική μου αδυναμία, αλλά και τη μεγαλοσύνη και την απεραντοσύνη του γερο-Άθωνα, των ανθρώπων του, των Αγιορειτών και της υπερχιλιετούς ζωτικής του παράδοσης. Και αν δεν αρκούν αυτά, δεχθείτε απ' εμού και τα εξής: Στα μονοπάτια του Άθωνα γυρνώ και επιστρέφω εσαεί από τον Νοέμβριο του 1978 και δώθε τρεκλίζοντας πάντα, όχι από μέθη, ούτε καν από "νηφάλια μέθη", αλλά από αδυναμία, αναζητώντας άνθρωπο και κόσμο, κοινωνία, πολιτεία και πολίτευμα (ενίοτε όμως μεθώ και από τις ποικίλες ευωδίες του, τις αισθητές και τις άλλες... εν μέσω ανοίξεως στις αναστάσιμες λιτανείες των μονών και του Πρωτάτου ανακράζοντας "Άξιον εστί").
Μεταπολίτευση: εποχή ιδεολογικοπολιτικής αναζήτησης, πολιτικοποίησης και κομματικοποίησης... αλλά "και η αγάπη δυο λογιών στη μια καλογερεύεις" τραγουδά ο Διονύσης Σαββόπουλος στη "Ρεζέρβα" του το 1979. Ναι, εποχή και καλογεροποίησης... Το Άγιον Όρος επανδρώνεται. Νέες συνοδείες, νέοι μοναχοί, ευαίσθητοι, καλλιτέχνες, επιστήμονες... Μαζί τους παίρνουν το μοναχικό σχήμα και άλλοι ανήσυχοι αναζητητές, ομογενείς ακόμη και από μακρινές ηπείρους, αλλά και αλλοδαποί από την Αγγλία, τη Γαλλία, την Ελβετία, το μακρινό Περού... Έχουν ζήσει τον Μάη του '68, πέρασαν από τις Ινδίες και τις ανατολικές θρησκείες, γνώρισαν και έζησαν όλα τα δυτικά ρεύματα - ιδεολογικά, καλλιτεχνικά, θρησκευτικά. Και όμως αυτοί οι τελευταίοι μάς κάνουν "μαθήματα" για τη σημασία της ορθόδοξης παράδοσης στις μέρες μας. Διαβάζουν από το πρωτότυπο τους πατέρες της εκκλησίας όπως όλοι οι Αγιορείτες, συναξάρια και μαρτυρολόγια, εντρυφώντας και απολαμβάνοντας την ουσία έξω από τους ηθικισμούς, τους ευσεβισμούς του δυτικού χριστιανισμού αλλά και των εδώ παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Ξένοι διανοούμενοι και καλλιτέχνες έρχονται στο Άγιον Όρος, βαφτίζονται, δημιουργούν ορθόδοξες κοινότητες στις πατρίδες τους. Στα οργισμένα, ανατρεπτικά πανεπιστημιακά αμφιθέατρα Αγιορείτες -ο ηγούμενος της μονής Σταυρονικήτα και αργότερα της Ιβήρων Βασίλειος, ο Περουβιανός ιερομόναχος Συμεών- εμφανίζονται ανατρεπτικότεροι και περισσότερο αντισυμβατικοί... Ανάμεσά τους και ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, χαρούμενος για τη νέα αίγλη του Άθωνα. Οι θησαυροί του Αγίου Όρους λοιπόν δεν είναι χρυσά και αργυρά κειμήλια, εδαφικές εκτάσεις, οικόπεδα φιλέτα εντός και εκτός αβάτου. Κανένας δεν πήγε στο Άγιον Όρος για όλα αυτά και για τις φοροαπαλλαγές. Άλλωστε "δύσκολη η καλογερική", και μάλιστα σε μια εποχή που τα κελιά και τα μοναστήρια ήταν ετοιμόρροπα...
Τα δύο παραπάνω άρθρα λένε αλήθειες. Για την άλλη πλευρά του Αγίου Όρους. Την πλευρά που τις μέρες ισοπεδώνεται στο βωμό της πολιτικής αντιπαράθεσης και των ενδοκυβερνητικών διενέξεων.
